Hamishabahor (ilmiy nomi:
Calendula, xalq orasida tirnoqgʻul ham deyiladi) – murakkabguldoshlar oilasiga mansub, yorqin toʻq sariq va sargʻish gullari bilan ajralib turadigan koʻp yillik yoki bir yillik manzarali va dorivor oʻsimlikdir. Oʻzbek tili lugʻatida bu nom bahor, yoz va kuz fasllarida ham tinmay ochilib, doim yashnab turishi sababli
"hamisha bahor" deb atalgan. [
1]
Oʻzbekiston landshaft dizayni va xonadonlarida uning ham dorivor oʻsimlik turi, ham sovuqqa oʻta chidamli boʻlgan yirik butasimon guldor navlari keng ekiladi. [
1,
2]
Asosiy xususiyatlari va afzalliklari:
- Tashqi koʻrinishi: Butasining boʻyi naviga qarab 35–40 sm dan 1.5 metrgacha yetishi mumkin. Barglari choʻzinchoq, och yashil va oʻziga xos xushboʻy hidga ega. [1]
- Gullashi: Erta bahordan (mart-aprel) boshlab to kech kuzgi qattiq sovuqlargacha (noyabr) toʻxtovsiz gullaydi. Gullari qat-qat (махровый) yoki oddiy romashka shaklida boʻladi.
- Chidamliligi: Sovuqqa va jazirama issiqqa juda chidamli. Hatto qishda yengil qor ostida ham yashilligini yoʻqotmaydigan turlari bor. [1, 2]
- Foydali jihati: Tarkibida karotin va efir moylari koʻp boʻlgani uchun tibbiyotda hamda kosmetikada yaralarni tuzatuvchi, antiseptik vosita sifatida ishlatiladi. Bogʻda esa zararkunanda hasharotlarni haydaydi.
Landshaftda ishlatilishi:
- Gazon ichiga va xiyobonlarga: Yigʻcham turlari maysazorlar (gazon) oʻrtasiga yorqin rang berish uchun guruh shaklida ekiladi.
- Gultuvaklarga: Balkon va hovli chetlarini bezash uchun tuvaklarda ham ajoyib oʻsadi. [1]
Parvarishlash qoidalari:
- Joy: Toʻgʻridan-toʻgʻri quyosh tushadigan ochiq maydonlarni yaxshi koʻradi, soyada gullari maydalashib ketadi.
- Sugʻorish: Tuproq qurishiga qarab meʼyorda sugʻoriladi. Suv toʻplanib qolishini yoqtirmaydi.
- Gullashini uzaytirish: Qurigan gulbandlarini vaqtida kesib turilsa, oʻsimlik yangi gunchalarni yanada koʻproq chiqaradi