Mineral oʻgʻitlar — tarkibida oʻsimliklarning oʻsishi va rivojlanishi uchun zarur boʻlgan oziq elementlari (azot, fosfor, kaliy va boshqalar) boʻlgan anorganik moddalardir. Ular asosan sanoat korxonalarida, masalan,
Navoiyazot AJ kabi yirik zavodlarda kimyoviy qayta ishlash orqali ishlab chiqariladi. [
1,
2,
3]
Mineral oʻgʻitlarning asosiy turlari
Mineral oʻgʻitlar tarkibidagi ozuqa elementlariga qarab quyidagi asosiy guruhlarga boʻlinadi: [
1]
- Azotli oʻgʻitlar: Oʻsimliklarning poya va barglari (yashil massasi) oʻsishini tezlashtiradi. Mashhur turlari: ammiakli selitra, mochevina (karbamid) va ammoniy sulfat. [1]
- Fosforli oʻgʻitlar: Ildiz tizimini rivojlantiradi, gullash va hosil tugish jarayonini yaxshilaydi. Mashhur turlari: superfosfat, ammofos.
- Kaliyli oʻgʻitlar: Oʻsimliklarning sovuqqa, qurgʻoqchilikka va kasalliklarga chidamliligini oshiradi hamda hosil sifatini yaxshilaydi. Mashhur turi: kaliy xlorid. [1, 2]
- Murakkab (kompleks) oʻgʻitlar: Tarkibida bir vaqtning oʻzida ikki yoki undan ortiq oziq elementini saqlaydi (masalan, nitrofoska, nitroammofoska).
- Mikrooʻgʻitlar: Oʻsimliklar uchun juda kam miqdorda talab etiladigan, lekin muhim boʻlgan elementlar (bor, rux, mis, marganets) guruhidir. [1]
Mineral oʻgʻitlarning ahamiyati va qoʻllanishi
- Hosildorlikni oshirish: Tuproqdagi yetishmayotgan ozuqa moddalarini tezda toʻldiradi.
- Tez taʼsir qilish: Organik oʻgʻitlarga (goʻngga) qaraganda oʻsimliklar tomonidan tezroq oʻzlashtiriladi.
- Toʻgʻri meʼyor: Meʼyoridan ortiqcha qoʻllash tuproq tarkibini buzishi, atrof-muhitni ifloslantirishi va mahsulot tarkibida nitratlar koʻpayishiga olib kelishi mumkin