Jatka (ruscha
Жатка) — qishloq xoʻjaligida donli, dukkakli va moyli ekinlarni (bugʻdoy, guruch, beda, soya va boshqalar) oʻrish hamda yigʻish uchun moʻljallangan
maxsus qishloq xoʻjaligi texnikasi yoki kombayn qismidir. [
1,
2]
U oʻsimlik poyalarini kesib, keyingi ishlov berish (masalan, kombayn ichiga yoʻnaltirish yoki dalaga qator qilib toʻkib ketish) uchun xizmat qiladi. []
Jatkaning asosiy turlari va vazifalari
Jatkalar bajaradigan ishiga va oʻrnatilish joyiga qarab quyidagi guruhlarga boʻlinadi:
- Kombayn jatkalari (oʻrnatma): Don yigʻish kombaynlarining old qismiga oʻrnatiladi. U oʻsimlikni kesib, toʻgʻridan-toʻgʻri kombaynning yanchish (molotilka) barabaniga uzatadi.
- Oʻziyurar yoki tirkama jatkalar: Alohida traktorga tirkaladigan yoki oʻz motoriga ega boʻlgan mashinalar boʻlib, asosan ekinlarni oʻrib, yerda qator (valik) qilib qoldirish uchun ishlatiladi. Keyinchalik bu qatorlar boshqa texnika bilan yigʻib olinadi. [1]
- Mini jatkalar (motoblok uchun): Oʻzbekiston sharoitida hovli va kichik fermer xoʻjaliklarida beda, bugʻdoy oʻrish uchun motoblok yoki mini-traktorlarga oʻrnatiladigan 1.20 – 1.50 metrlik ixcham turlari juda ommalashgan. [1, 2, 3]
Ishlash prinsipi va asosiy qismlari
Jatkaning samarali ishlashi uning pichoqlarining kesish chastotasi va kengligiga bogʻliq. U quyidagi qismlardan tashkil topadi: [
1]
- Pichoqli kesish apparati: Poyalarni belgilangan balandlikda qirqib beradi.
- Motovilo (parraklar): Poyalarni pichoqqa qarab egib beradi va kesilganidan keyin platformaga suradi.
- Shnek yoki konveyer tasmalar: Kesilgan oʻsimlik massasini oʻrtaga toʻplab, kombayn boʻgʻziga yoki tashqariga uzatadi. [1]
(Qoʻshimcha maʼlumot: Toʻqimachilik sohasida ham yuzasi gʻijimlangan, dazmollash talab qilmaydigan yumshoq mato turi "jatka matosi" deb ataladi). [
1]